BILETY
scroll
02LUTYpt, 19:00
Beethoven nr 3
koncert symfoniczny
sala symfoniczna
ARTYŚCI
  • Rune Bergmann - dyrygent
UTWORY
  • Ludwig van Beethoven - Koncert fortepianowy nr 3 c-moll op. 37
  • Ludwig van Beethoven - Symfonia nr 3 Es-dur op. 55 „Eroica”
Zarówno Koncert fortepianowy nr 3 c-moll op. 37, jaki i III Symfonia „Eroica” powstały w momencie szczególnym. Oto Ludwig van Beethoven wyznał w testamencie heiligenstadzkim, że jest głuchy i zastanawia się nad samobójstwem. Co powstrzymało go przed desperackim krokiem?

Ów dokument nazwany przez potomność testamentem heiligenstadzkim (od nazwy miejscowości, w której powstał) to właściwie nigdy nie wysłany list do braci Karla i Johanna, datowany na 6 października 1802 roku. Artysta ujawnia w nim rozpacz z powodu postępującej głuchoty. Z obszernego dokumentu wynika, że utrata słuchu powoduje uczucie społecznej izolacji, pozbawiając artystę radości życia i utrudniając wypełnienie artystycznego przeznaczenia.

Koncert c-moll i symfonia „Eroica” powstały tuż przed napisaniem testamentu. Wprawdzie szkice do tego koncertu pojawiają się już prawdopodobnie w roku 1796, ale wedle relacji protektora Beethovena, hrabiego Kinsky’ego, finalna postać pochodzi z 1802 roku. Pierwsze wykonanie miało miejsce 5 kwietnia 1803 roku w Theater and der Wien. Beethoven był w szczytowym punkcie pianistycznej kariery, uznawano go za najwybitniejszego kompozytora muzyki fortepianowej. Jednak ujawniona po latach, tj. w 1827 roku, heiligenstadzka spowiedź odkrywa przed nami prawdziwy stan twórcy. Problemy zdrowotne i psychiczne w istocie utrudniały mu komponowanie, co potwierdza relacja przyjaciela i dyrygenta Ignaza von Seyfrieda na temat stanu partii fortepianowej podczas premiery dzieła. Seyfried, który przewracał nuty Beethovenowi na koncercie, relacjonował, że „partia solo zawierała niewiele poza paroma pustymi stronnicami oraz kilkoma zupełnie nieczytelnymi hieroglifami egipskimi”. Ferdynand Ries, pianista, który wykonał dzieło 19 lipca 1804 roku z Beethovenem jako dyrygentem, także wspominał, że partia fortepianu nie była ostatecznie wpisana do partytury. Partia solowa została rozpisana dopiero na wyraźne życzenie pianisty.

Społeczna izolacja, kłótnie z otoczeniem i poczucie degradacji artysty (także mężczyzny) doprowadziły twórcę na skraj załamania, a nawet samobójstwa. Jednak w obrębie sztuki zaowocowało to nową jakością – dziełami rewolucyjnymi. Wówczas jego dzieła zaczęły wykazywać zasadnicze zmiany stylowe. Ogólnie rzecz biorąc, klasyczne ramy formalne były przez kompozytora przełamywane, a jego dążeniem było osiągnięcie zupełnie nowego poziomu ekspresji. Pierwszy tego symptom to tonacja c-moll koncertu, która w epoce klasycyzmu utożsamiana była z nastrojem powagi, a nawet żałoby. U Beethovena to tonacja sonaty „patetycznej” i V Symfonii – czasem określa się ją jako symbolizującą walkę i zwycięstwo kompozytora. Co się tyczy koncertu zaś, to najbardziej uderzająca jest ścisła współpraca fortepianu i orkiestry. Gdy w partii fortepianu pojawia się temat, w głosach instrumentów dętych rozbrzmiewają kontrapunkty i muzyczne dopowiedzenia. Ciekawym kontrastem z poważnymi częściami skrajnymi jest drugie ogniwo koncertu, w którym z krainy „burzy i naporu” Beethoven przenosi nas do natury, z życiowej walki wprost w piękno przyrody. Z niełatwą partią fortepianu zmierzy się światowej sławy pianista Krzysztof Jabłoński, którego kariera rozpoczęła się od trzeciej nagrody na XI Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina. Dziś jest cenionym pedagogiem, profesorem nadzwyczajnym, doktorem habilitowanym i artystą występującym na całym świecie.

Znakiem przemiany stylu, by nie powiedzieć, dziełem przełomowym w twórczości Beethovena jest Symfonia nr 3 „Eroica” (bohaterska). Została dedykowana Napoleonowi, którym Beethoven był zafascynowany. Jego podziw dla francuskiego rewolucjonisty wynikał z idealistyczno-rewolucyjnych przekonań. Beethoven nie uznawał wyższości osoby tylko z racji pochodzenia. Książę! – pisał do swojego patrona księcia Lichnowskiego – Tym, kim Ty jesteś, jesteś przypadkiem i z urodzenia, tym, kim ja jestem, jestem tylko dzięki sobie, książąt były i będą tysiące. Beethoven jest jeden. Gdy Napoleon z konsula mianował się cesarzem, Beethoven wymazał dedykację. Pozostawił jedynie tytuł „Eroica”, który dla potomności stał się symbolem epoki. Pogląd nieco odmienny prezentuje William Kindermann, autor monografii Beethovena (Oxford University Press, 2009, s. 93). Wedle Kindermanna stosunek Beethovena do Napoleona był dość ambiwalentny. Za słynną dedykacją stały natomiast względy pragmatyczne. W tym czasie Beethoven miał zastanawiać się nad przenosinami do Paryża. Wedle tej koncepcji „Eroica” miała stylowo nawiązywać do francuskiej estetyki, na przykład poprzez zastosowanie w jej strukturze marsza żałobnego. Takie hymny i marsze pisane były przez francuskich kompozytorów doby rewolucyjnej na okoliczność śmierci bohaterów, by wspomnieć „Hymn et marche funebre sur la mort de general Hoche” Luigiego Cherubiniego czy „Chant funebre sur la mort de Feraud” Josepha Etienne’a-Nicolasa Gosseca.

Zresztą jeśli nawet zostawimy na boku francuskie konteksty „Eroiki”, to niewątpliwie sama muzyka jest rewolucyjna. Rozmiary symfonii są jak na owe czasu ogromne, kompozytor doprowadza bowiem do rozsadzenia klasycznej formy. Nowością jest wspomniany marsz, ale i scherzo zamiast menueta. Nowatorsko potraktowane są także instrumenty, by wspomnieć choćby o wiolonczelach, które z instrumentów akompaniujących awansują już od pierwszych taktów dzieła do roli medium prezentującego główny temat (w dodatku w postaci modulującej).

Czas powstania Koncertu fortepianowego c-moll i Symfonii nr 3 był dla Beethovena niezwykle dramatyczny. Zresztą cała jego sztuka zdaje się oscylować pomiędzy walką a zwycięstwem. Na szczęcie Beethoven przezwycięża mroczne myśli o samobójstwie. W jaki sposób? W testamencie heiligenstadzkim pojawiają się tajemnicze słowa, które wiązane są w literaturze z „Eroiką”: „tylko moja sztuka broni mnie przed samobójstwem”.

------------------------------
dr Mikołaj Rykowski
Muzykolog i dyplomowany klarnecista, związany z Katedrą Teorii Muzyki na Akademii Muzycznej im. I. J. Paderewskiego w Poznaniu. Autor książki i licznych artykułów poświęconych fenomenowi Harmoniemusik – XVIII-wiecznej praktyce zespołów instrumentów dętych. Współautor scenariuszy "Speaking concerts" i autor słownych wprowadzeń do koncertów filharmonicznych w Szczecinie, Poznaniu, Bydgoszczy i Łodzi.

FILMY I ZDJĘCIA
Mecenasem koncertu Veriko Tchumburidze | Zwyciężczyni 15. Konkursu Skrzypcowego im. Henryka Wieniawskiego jest Lesław Siemaszko.
Mecenas
Logo Siemaszko
SZCZEGÓŁY
Beethoven nr 3
02-02-2018 19:00
sala symfonicznaFilharmonia im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie
ul. Małopolska 48
70-515 Szczecin

Luty 2018
02LUTYpt, 19:00
VIRTUOSO 2017/2018Beethoven nr 3koncert symfoniczny
04LUTYnd, 17:00
Piotruś kontra wilkkoncert rodzinnydla dzieci od 6. roku życia z opiekunami
05LUTYpn, 09:00
DoNuta taktuje - Na dwakoncert kameralnydla klas I-III
05LUTYpn, 10:30
DoNuta taktuje - Na dwakoncert kameralnydla klas I-III
05LUTYpn, 12:00
DoNuta taktuje - Na dwakoncert kameralnydla klas I-III
06LUTYwt, 09:00
DoNuta taktuje - Na dwakoncert kameralnydla klas I-III
06LUTYwt, 10:30
DoNuta taktuje - Na dwakoncert kameralnydla klas I-III
06LUTYwt, 12:00
DoNuta taktuje - Na dwakoncert kameralnydla klas I-III
06LUTYwt, 19:00
RUBATO 2017/2018Čači Vorbakoncert tradycyjny
07LUTYśr, 19:00
MISTERIOSO 2017/2018Filharmonicy kameralniekoncert kameralny
09LUTYpt, 19:00
PIANOFORTE 2017/2018Chopin | Brahmskoncert symfoniczny
10LUTYsb, 12:00
Salonik Wiolinowy, czyli dziecko pod skrzydłami filharmoniiwarsztatydla dzieci w wieku 4-6 lat, bez udziału opiekunów
10LUTYsb, 19:00
SOUNDLAB 2017/2018Luke Vibert | LAB 5: El- vibrationkoncert elektroniczny
12LUTYpn, 10:00
12LUTYpn, 12:00
16LUTYpt, 19:00
18LUTYnd, 17:00
BRILLANTE 2017/2018Powabna nutakoncert symfoniczny
18LUTYnd, 17:00
Salonik Wiolinowy, czyli dziecko pod skrzydłami filharmoniiwarsztatydla dzieci w wieku 4-6 lat, bez udziału opiekunów
19LUTYpn, 09:00
DoNuta taktuje - W trasie koncert wyjazdowydla przedszkoli
19LUTYpn, 11:00
DoNuta taktuje - W trasie koncert wyjazdowydla przedszkoli
20LUTYwt, 09:00
DoNuta taktuje - W trasie koncert wyjazdowydla przedszkoli
20LUTYwt, 11:00
DoNuta taktuje - W trasie koncert wyjazdowydla przedszkoli
21LUTYśr, 19:00
PIANOFORTE 2017/2018Chopin | Nokturnyrecital
23LUTYpt, 16:00
23LUTYpt, 19:00
VIRTUOSO 2017/2018Schumann | Schӧnbergkoncert symfoniczny
24LUTYsb, 09:00
Raniutto - Legatowarsztatydla dzieci do 2. roku życia
24LUTYsb, 10:30
Raniutto - Portatowarsztatydla dzieci w wieku od 2. do 4. roku życia
24LUTYsb, 12:00
Raniutto - Staccatowarsztatydla dzieci w wieku od 4. do 6. roku życia
26LUTYpn, 19:00
ESPRESSIVO 2017/2018Michał Wróblewski i Radiostatikkoncert jazzowy
28LUTYśr, 19:00
INTERMEZZO 2017/2018Akordeonowy kolorytkoncert kameralny
Marzec 2018
02MARpt, 19:00
FESTIVO 2017/2018Vivat Meyer!koncert symfoniczny
03MARsb, 12:00
Salonik Wiolinowy, czyli dziecko pod skrzydłami filharmoniiwarsztatydla dzieci w wieku 4-6 lat, bez udziału opiekunów
04MARnd, 17:00
Jerz Igorkoncert rodzinnydla dzieci od 6. roku życia z opiekunami
06MARwt, 19:00
RUBATO 2017/2018Karolina Cicha / Bart Pałyga "Wieloma językami"koncert tradycyjny
07MARśr, 19:00
MISTERIOSO 2017/2018Modigliani Quartetkoncert kameralny
08MARcz, 19:00
BRILLANTE 2017/2018Krzesimir Dębski & Zagan Acoustic koncert
09MARpt, 19:00
FESTIVO 2017/2018Gershwin | Bernsteinkoncert symfoniczny
10MARsb, 19:00
SOUNDLAB 2017/2018Ruby My Dear | LAB 6 : El-compressionkoncert elektroniczny
11MARnd, 17:00
BRILLANTE 2017/2018Sklep z Ptasimi Pióramikoncert symfoniczny
11MARnd, 17:00
Salonik Wiolinowy, czyli dziecko pod skrzydłami filharmoniiwarsztatydla dzieci w wieku 4-6 lat, bez udziału opiekunów
12MARpn, 09:00
DoNuta taktuje - Integrakoncert kameralnydla klas I-III z udziałem muzyków Filharmonii i osób z dysfunkcjami
12MARpn, 11:00
DoNuta taktuje - Integrakoncert kameralnydla klas I-III z udziałem muzyków Filharmonii i osób z dysfunkcjami
13MARwt, 09:00
DoNuta taktuje - Integrakoncert kameralnydla klas I-III z udziałem muzyków Filharmonii i osób z dysfunkcjami
13MARwt, 11:00
DoNuta taktuje - Integrakoncert kameralnydla klas I-III z udziałem muzyków Filharmonii i osób z dysfunkcjami
16MARpt, 19:00
SONORO 2017/2018Szymanowski | Brucknerkoncert symfoniczny
17MARsb, 09:00
Raniutto - Legatowarsztatydla dzieci do 2. roku życia
17MARsb, 10:30
Raniutto - Portatowarsztatydla dzieci w wieku od 2. do 4. roku życia
17MARsb, 12:00
Raniutto - Staccatowarsztatydla dzieci w wieku od 4. do 6. roku życia
19MARpn, 09:00
DoNuta taktuje - Na razkoncert kameralnydla przedszkoli
19MARpn, 10:30
DoNuta taktuje - Na razkoncert kameralnydla przedszkoli
19MARpn, 12:00
DoNuta taktuje - Na razkoncert kameralnydla przedszkoli
19MARpn, 19:00
ESPRESSIVO 2017/2018Mateusz Smoczyński Quintetkoncert jazzowy
20MARwt, 09:00
DoNuta taktuje - Na razkoncert kameralnydla przedszkoli
20MARwt, 10:30
DoNuta taktuje - Na razkoncert kameralnydla przedszkoli
20MARwt, 12:00
DoNuta taktuje - Na razkoncert kameralnydla przedszkoli
21MARśr, 19:00
INTERMEZZO 2017/2018Stypendyści kameralniekoncert kameralny
23MARpt, 16:00
23MARpt, 19:00
SONORO 2017/2018Armeniakoncert symfoniczny
24MARsb, 09:00
Raniutto - Legatowarsztatydla dzieci do 2. roku życia
24MARsb, 10:30
Raniutto - Portatowarsztatydla dzieci w wieku od 2. do 4. roku życia
24MARsb, 12:00
Raniutto - Staccatowarsztatydla dzieci w wieku od 4. do 6. roku życia
27MARwt, 10:00
27MARwt, 12:00
28MARśr, 19:00
MISTERIOSO 2017/2018Młoda Polskakoncert kameralny
«
2018
»
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
REPERTUAR
COOKIESAby ułatwić Tobie korzystanie z serwisu filharmonia.szczecin.pl, a także w celach statystycznych, używamy plików cookies. Jeśli nie blokujesz tych plików, oznacza to, że zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Polityka prywatności | AKCEPTUJĘ