Collegium Marianum | Dawno, dawno temu...

Collegium Marianum należy do najwybitniejszych europejskich zespołów wykonujących muzykę dawną na instrumentach historycznych. Założony w 1997 roku w Pradze, od blisko trzech dekad przywraca do życia muzykę XVII i XVIII wieku, łącząc historycznie poinformowane wykonawstwo z badaniami zachowanych partytur i dokumentów. Zespół gościł na renomowanych festiwalach muzyki dawnej, między innymi Bachfest Leipzig, Tage Alter Musik Regensburg i Utrecht Early Music Festival, oraz koncertował w wielu krajach Europy.

Artystycznym sercem Collegium Marianum jest Jana Semerádová – flecistka, dyrygentka i badaczka muzyki dawnej, uznawana za jedną z czołowych współczesnych mistrzyń historycznego fletu traverso. Jest absolwentką konserwatoriów w Pradze i Hadze, dyrektorką programową praskiego cyklu Baroque Soirées, a także artystką współpracującą z najważniejszymi europejskimi zespołami specjalizującymi się w repertuarze barokowym.

Program koncertu ukazuje muzyczny świat, w którym rodzina, przyjaźń i zawodowa rywalizacja splatały się równie mocno jak głosy w barokowym kontrapunkcie. Johann Bernhard Bach był kuzynem Johanna Sebastiana i cenionym organistą w Eisenach. Z jego twórczości zachowało się niewiele, lecz suity orkiestrowe przetrwały m.in. dlatego, że Johann Sebastian włączył ich kopie do własnego zbioru nut. W Suicie e-moll obok francuskiej uwertury i tańców pojawia się część zatytułowana Les plaisirs (Rozkosze), od której pochodzi używany dziś przydomek dzieła.

Szczególna przyjaźń i więź zawodowa łączyły Johanna Sebastiana Bacha z Georgiem Philippem Telemannem. Telemann został ojcem chrzestnym syna, Carla Philippa Emanuela Bacha, a chłopiec otrzymał drugie imię właśnie na jego cześć. Gdy w 1722 roku szukano nowego kantora kościoła św. Tomasza w Lipsku, pierwszym kandydatem był nie Bach, lecz Telemann. Ten wykorzystał ofertę, aby wynegocjować podwyżkę w Hamburgu, i pozostał na swoim stanowisku. Dopiero po rezygnacji kolejnego kandydata posadę otrzymał Johann Sebastian Bach.

Telemann był nie tylko niezwykle płodnym kompozytorem i multiinstrumentalistą, lecz także zapalonym ogrodnikiem. Prosił przyjaciół z całej Europy o rzadkie rośliny, a sam Händel przesłał mu z Anglii skrzynię wybranych kwiatów. Telemann pisał, że muzyka jest jego „polem i pługiem”, ale w późniejszych latach zyskała nową towarzyszkę – miłość do kwiatów. W Szczecinie zabrzmią jego Koncert fletowy D-dur oraz Uwertura-suita d-moll, pokazujące, dlaczego za życia uchodził za jednego z najważniejszych kompozytorów niemieckich.

Finałem będzie II Suita orkiestrowa h-moll BWV 1067 Johanna Sebastiana Bacha, zachowana w głosach przygotowanych w Lipsku około 1738-1739. Flet traverso nie pełni w niej roli jedynie jednego z instrumentów orkiestry, lecz staje się właściwym bohaterem dzieła. W Polonaise Bach wykorzystał melodię kojarzoną z polską pieśnią Wezmę ja kontusz, a całość kończy słynna Badinerie – jej tytuł oznacza żart lub figiel, choć dla flecistki ta niezwykle szybka część jest jednym z najbardziej wymagających momentów całego programu.

Koncert Collegium Marianum przypomni więc, że barok nie był światem pomnikowych geniuszy tworzących w samotności. Był żywą siecią rodzinnych powiązań, przyjaźni, podróży, kopiowanych partytur i wzajemnych inspiracji – światem, który Jana Semerádová i jej zespół odtwarzają na instrumentach z epoki.