Historia wielu wspaniałych dzieł solowych często związana jest z przyjaźniami kompozytorów i muzyków. Wyobraźnię Brahmsa rozbudzał dźwięk klarnetu Richarda Mühlfelda, Chopin poznał wiolonczelę dzięki grze Auguste’a Franchomme’a, a dzieła skrzypcowe Szymanowskiego powstawały w ścisłej współpracy z Pawłem Kochańskim. No właśnie, Karol Szymanowski.
Jak to możliwe, że wiolonczela nie zaistniała u mistrza w procesie tworzenia? Wytłumaczenie tego faktu przynoszą wspomnienia Kazimierza Wiłkomirskiego, słynnego wiolonczelisty i kompozytora, który w latach 30. zasugerował młodopolskiemu artyście napisanie utworu: koncertu, sonaty lub miniatury na wiolonczelę. Odpowiedź była zaskakująca. Otóż – jak to ujął Wiłkomirski: „Szymanowski odpowiedział swoim śpiewnym kresowym akcentem »Kiedy, proszę pana… ja… nie czuję wiolonczeli«”.
Niestety, sugestie Wiłkomirskiego nie przyniosły żadnych efektów. Dopiero w roku 1982 Wiłkomirski wpadł na pomysł dokonania wiolonczelowej transkrypcji Sonaty skrzypcowej op. 9. Jak zauważył autor owej transkrypcji, po niewielu zmianach technicznych partia skrzypcowa została z łatwością dostosowana do specyfiki wiolonczeli, bez zmiany „treści muzyki”.
Podczas sobotniego koncertu promowana będzie płyta „Works for cello and piano”, a usłyszymy transkrypcje na wiolonczelę utworów autora „Harnasi”, m.in. Sonatę skrzypcową op. 9 Szymanowskiego (w opracowaniu Kazimierza Wiłkomirskiego), Preludium op. 1 nr 1 (w opracowaniu Andrzeja Orkisza, uznanego wiolonczelisty i pedagoga) czy dwie pieśni z cyklu „Pieśni kurpiowskich” w transkrypcji Tomasza Szczęsnego – solisty koncertu (koncertmistrza Orkiestry Filharmonii w Szczecinie i pedagoga Akademii Sztuki).
Zadziwiające, jak naturalnie brzmi muzyka Szymanowskiego przybrana w wiolonczelową szatę brzmieniową. Być może rację miał Kazimierze Wiłkomirski, gdy podczas prac nad transkrypcją stwierdził: „Szymanowski sam nie wiedział, jak głęboko czuł wiolonczelę!”.
------------------------------
dr Mikołaj Rykowski
Muzykolog i dyplomowany klarnecista, związany z Katedrą Teorii Muzyki na Akademii Muzycznej im. I. J. Paderewskiego w Poznaniu. Autor książki i licznych artykułów poświęconych fenomenowi Harmoniemusik – XVIII-wiecznej praktyce zespołów instrumentów dętych. Współautor scenariuszy "Speaking concerts" i autor słownych wprowadzeń do koncertów filharmonicznych w Szczecinie, Poznaniu, Bydgoszczy i Łodzi.
