ZAPISANE W DNA

Praca artysty i naukowca jest porównywalnie trudna i mozolna. Po długich godzinach poszukiwań, dochodzimy nierzadko do rozwiązań tak prostych, że wydają się osiągalne w krótką chwilę. Odkrycie struktury DNA, czyli kwasu deoksyrybonukleinowego, James D. Watson wspomina tak:

Jak każdy sobotni poranek w Laboratorium im. Cavendisha na Uniwersytecie Cambrigde znalazłem się przed Francisem Crickiem. To był 28 lutego 1953 roku. Miałem ważny powód, by wcześniej wstać. Wiedziałem, że jesteśmy blisko.(…)Całe poprzednie popołudnie wycinałem z tektury ich modele, a teraz, w ciszy i samotności sobotniego poranka, mogłem bawić się dopasowanie fragmentów trójwymiarowej układanki. Jak je złożyć? I nagle dostrzegłem, że doskonale sprawdza się prosty model oparty na łączeniu poszczególnych elementów w pary – A świetnie pasuje do T, a G do C. Czyżby tak właśnie wyglądało rozwiązanie? Czy DNA zbudowany jest z dwóch łańcuchów połączonych przez pary A-T i G-C? To było tak proste i tak eleganckie, że chyba musiało być prawdziwe!

„DNA Historia rewolucji genetycznej”
J.D. Watson, Wydawnictwo CIS

Dzisiaj jesteśmy już pewni, że występujące w nukleotydach zasady azotowe pod postacią: adeniny (A), tyminy (T), guaniny (G) i cytozyny (C), ułożone w pary tworzą podwójną helisę. Jednak w latach 50 ubiegłego wieku budowany mozolnie model był bardziej kojarzony ze sztuką nowoczesną niż strukturą, która miała uchylić drzwi do tzw. „tajemnicy życia”. Za swoje odkrycie naukowcy James D. Watson, Francis Crick i Maurice Wilkins w roku 1962 zostali uhonorowani Nagrodą Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny.

Rozwój genetyki w ciągu ostatnich 70 lat był bardzo dynamiczny. Odczytano m. in. pełną sekwencję ludzkiego genomu Jest to niezwykle pomocne, lecz niestety cały czas bardzo kosztowne i stosowane tylko w ostateczności narzędzie diagnostyczne. N Dużą rolę w tym odkryciu odegrała historia Nicholasa Volkera. Chłopiec ten miał zaledwie 4 lata, kiedy w 2009 roku lekarze przegrywali walkę o jego życie. Zwrócili się oni o pomoc do Howarda Jacoba. Jego zespół miał już pozytywne wyniki badań na szczurach w sekwencjonowaniu genów. Aby przyspieszyć diagnostykę i zmniejszyć koszty przygotowali oni listę genów, które mogły zawierać szkodliwą mutację. Dzięki temu w miarę szybko udało się odkryć, że gen XIAP znajdującym się na chromosomie X posiada nieprawidłowości. Wskazuje to na bardzo rzadką chorobę genetyczną – limfoproliferacyjny zespół sprzężony z chromosomem X typu 2, który powodował zakłócenia w działaniu układu immunologicznego. Wystarczył przeszczep szpiku kostnego. Dzisiaj Nicholas jest zdrowym nastolatkiem i nie wymaga stałej hospitalizacji.

Obecnie naukowcy próbują odczytać poszczególne części ludzkiego DNA i mozolnie odszyfrowują, które geny za co odpowiadają. Poznanie poszczególnych genów, które w momencie kiedy są uszkodzone zwiększają możliwość zachorowania na nowotwór, jest kluczowym narzędziem w profilaktyce walki z rakiem. Nie ma co ukrywać, że naukowcy poczynili niezwykłe postępy. Jednym z ważniejszych dla kobiet było wyszczególnienie genu raka piersi.

Za odkrycie i wyselekcjonowanie genu odpowiedzialnego za nowotwór piersi należy podziękować Mary Claire King. W roku 1974 rozpoczęła badania nad drzewami genealogicznymi rodzin, w których występował ten nowotwór i po przebadaniu ponad pół tysiąca rodzin, w roku 1988 miała wystarczająco danych by potwierdzić istnienie genu zwiększającego szanse na zachorowanie. Już dwa lata później wiedziała, że gen znajduje się dokładnie w chromosomie 17 w DNA człowieka. Wyścig po wyizolowanie genu nazwanego BRCA1 został rozpoczęty. Czteroletni maraton zakończył się sukcesem zespołu King. Co więcej dzięki tej rywalizacji inny instytut zajmujący się walką z rakiem (Institute for Cancer Research w Anglii) zlokalizował w chromosomie 13. drugi gen odpowiedzialny za raka piersi – BRCA2 Obecnie wiadomo, że za sprawą zmutowanej kopii podanych wyżej genów, ryzyko nowotworu piersi przed siedemdziesiątym rokiem życia wzrasta aż 80%. Kobiety w których rodzinach występował ten nowotwór muszą być jak najwcześniej informowane, aby mogły podjąć zawczasu decyzje o ewentualnej obustronnej mastektomii. Taką decyzje podjęła aktorka Angelina Jolie i jak dowodzą badania, tym samym zmniejszyła ryzyko zachorowania na raka piersi o 90%.

Na wernisaż wykładowców i studentów Akademii Sztuki w Szczecinie zapraszamy 5 października o godzinie 16:00. Wstęp wolny.

Wystawa będzie dostępna do 22 października w dniach otwarcia galerii. Przestrzeń wystawienniczą można zwiedzić w:

• soboty w godzinach 12:00 – 16:00 (ostatnie wejście 15:30)
• niedziele w godzinach 12:00 – 16:00 (ostatnie wejście 15:30)

Uczestnicy wystawy stałej: Sara Carrillo, Agnieszka Dajczak, Lex Drewiński, Karolina Kaleta, Karolina Kulis, Arkadiusz Marcinkowski, Katarzyna Mularczyk, Karol Pabich, Natalia Szostak, Dominika Zawojska-Kuriata, Maria Zwolińska
Uczestnicy prac wyświetlanych w trakcie wernisażu: Grażyna Pasterska-Napadło, Elena Sakharuk, Yana Slabovich, Joanna Tokarczyk-Żmurkow, Klaudia Zakrzewska, Kinga Zielińska

---

Październik od lat jest miesiącem, który szeroko omawia problem walki z rakiem piersi. Trzeba pamiętać, że w tej walce pomaga regularne wykonywanie badań w gabinetach lekarskich jak i comiesięczne samobadanie piersi. Po ukończeniu 20 roku życia, każda kobieta powinna regularnie badać swoje piersi między 7 a 10 dniem cyklu. Poniżej znajdziesz instrukcję samobadania, która jest zamieszczona w serwisie Ministerstwa Zdrowia i Narodowego Funduszu Zdrowia w Polsce. CZYTAJ WIĘCEJ